En   /  Tr
04 آذر 1396 - 25 Nov 2017

مهندس علیمراد اکبری معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، نام آشنای عرصه آب و خاک و کشاورزی کشور مردی صاحب نظر و دانش آموخته و متخصص بخش که تحصیلات اکادمیک خود را (قبل انقلاب اسلامی) در ایران و ایتالیا تکمیل کرده است. اکبری، کار را از اداره ترویج سازمان کشاورزی ایلام آغاز و مسئولیت‌های مدیریت شهرستان‌ درّه شهر، مدیریت شرکت خدمات مهندسی آب و خاک استان ایلام، مدیر اجرایی شرکت خدمات آب و خاک کشور، رئیس سازمان جهاد کشاورزی ایلام (پس از ادغام دو وزارتخانه)، مدیر کل دفتر بهبود و توسعه روش‌های آبیاری و مجری طرح آبیاری تحت فشار کشور، معاون مهندسی شرکت تحقیقات پیشرفته، مدیر عامل شرکت مهندسین مشاور نم آب گستر، قائم مقام مجری طرح جامع شبکه‌های آبیاری و زهکشی رودخانه‌های مرزی کشور و در حال حاضر مسئولیت معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی را در کارنامه 35 ساله خدمتی خود دارد. با این توصیف او کسی است که با تمام زیر و بم مسائل و (بعضاً مصائب) آب و خاک کشور آشناست و مشکلات این بخش برای او از هر کسی ملموس تر است از این عضو انجمن مخترعین کشور (آبیاری زیر سطحی نوین همراه با هوادهی ازن از اختراعات ثبت شده اوست).

هنگامی که می‌پرسم، چرا به یکباره زمانی که اوج نیاز کشور به خدمات شما بود پیش از بازنشستگی، وزارتخانه را ترک کردید، او با خنده همیشگی اش می‌گوید ما نیز مشمول مهرورزی شدیم. و این آهنگ صدها بار در فکر من منعکس و تکثیر می‌شود که چگونه هزاران نفر از مدیران توانمند کشور (این سرمایه‌های انسانی) این چنین از میدان کار بر کنار شدند.

مصاحبه با خوش رویی و پذیرایی گرم مهندس اکبری، رئیس حوزه معاونت، رئیس دفتر و رئیس روابط عمومی از یک احوال پرسی شروع می‌شود و معاون وزیر چنان پر انرژی و حرارت از اتفاقات و تصمیمات، پروژه‌های در دست اجرا و خبرهای خوش آینده آب و خاک کشور می‌گوید که زمان را فراموش می‌کنیم. و چنین است که نباید اثر آفتاب همیشه درخشان کشورم در پهنه زاگرس و البرز در پرورش و تربیت چنین انسان‌های دلسوز و مهربان و خونگرم را نادیده گرفت ...‌ای آفتاب زندگی بتاب

در دنیا دیپلماسی آب، جایگزین دیپلماسی نفت شده است

مهندس علی مراد اکبری، معاون امور آب و خاک وزارت کشاورزی، درگفتگوی کارشناسان و گروه خبری ماهنامه سراسری «دام و کشت و صنعت» فعالیت‌های این معاونت را در بازه زمانی حضور خود به قضاوت دیگران واگذار کرد و به نشریه گفت: ایران نیز همچون سایر کشورها متاثر از نوسانات اقلیمی است و در حال حاضر اهمیت آب در جهان به جایگاهی رسیده که جای دیپلماسی نفت را گرفته است، به طوری که کشورهایی همچون امریکا با خشکسالی‌های شدیدی دست و پنجه نرم می‌کنند و در واقع جنگ آب در جهان از مدت‌ها قبل شروع شده است.

وی تصریح کرد: البته این به معنی عدم استفاده از منابع آبی در دسترس نیست، به نحوی که مساحت کشور هلند کمتر از دو استان گیلان و مازندران ما است و علی‌رغم اینکه متوسط بارندگی این دو استان از کشور هلند بیشتر است اما میزان صادرات محصولات کشاورزی این کشور در سال گذشته حدود 80 میلیارد دلار و حدود 8 برابر کل صادرات محصولات کشاورزی ایران بود، پس ما ظرفیت بالایی در کشور داریم که باید به حالت بالفعل درآید.

توسعه عمودی (افزایش بهره‌وری از آب) راهکار برون‌رفت از مشکل کم آبی

معاون آب و خاک، برای افزایش بهره‌وری حرکت به سمت توسعه عمودی را لازم الاجرا دانست و اظهار داشت: بهره‌وری و استفاده بهینه از منابع آب باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. چون کشور تاب‌آوری توسعه عمودی ندارد جزء در حوضه آب‌های مرزی ایشان اضافه کردند، انتقال حوضه‌ای آب جزء برای مصارف شرب از مصادیق تخریب محیط زیست است.

اکبری با اشاره به راهکارهای دست یابی به توسعه عمودی گفت: روش‌های مدرن آبیاری یکی از این راهکارها است. به عنوان مثال: حدود 10 میلیون از 24 میلیون هکتار اراضی آبی امریکا، از روش آبیاری تحت فشار استفاده می‌کند. کشور ما نیز برای سال جاری مجهز کردن 300 هزار هکتار از اراضی را به آبیاری تحت فشار در برنامه قرار داده است، که در پنج ماهه نخست حدود 42 هزار هکتار آن عملیاتی شده و 133 هزار هکتار نیز در حال اجرا است.

وی راه دیگر توسعه عمودی را انتقال گیاهان پر آب‌بر به محیط‌های کنترل شده عنوان کرد و افزود: اگر در مناطقی در حال حاضر امکان توسعه گلخانه وجود نداشته باشد باید این محصولات به روش میکرو آبیاری شوند. روش بعدی استفاده از آب مجازی است که البته باید گیاهان پر مصرف را در زمره کالاهای وارداتی و کم مصرف را جزو کالاهای صادراتی گنجاند تا آب بیشتری به کشور وارد شود.

معاون آب و خاک، نشاکاری را نیز راهکار دیگر مدیریت بهره‌وری آب دانست و اظهار داشت: با نشاکاری محصول یک یا دو آبیاری حذف می‌شود و این یعنی حدود دو تا سه هزار متر مکعب صرفه جویی آب در هر هکتار.

اکبری، کشاورزی حفاظتی را نیز در مبحث استفاده بهینه از آب موثر خواند و گفت: هرچه مواد آلی خاک بیشتر باشد ظرفیت نگهداری خاک نیز افزایش میابد و به تبع آن مصرف آب کاهش پیدا می‌کند.

وی استفاده از ارقام مقاوم به خشکی و تحویل حجمی آب براساس تقاضا محوری که متأسفانه تاکنون اتاق نیافتاده است را نیز از دیگر ملزومات دست یابی به توسعه عمودی عنوان کرد و افزود: باید توجه داشت که اقلیم کشور ما خشک و نیمه خشک است و لاجرم باید از بذور و گیاهان مقاوم به خشکی استفاده کنیم.

پایان دوران بتونیزم!

معاون آب و خاک با اشاره به اشتباهات اتفاق افتاده در ادوار گذشته افزود: ساخت سدهای متعدد بدون توجه به پایین دست و مسائل زیست محیطی، در بعضی مناطق مشکل ساز شد که ماحصل آن، ریزگردها و گردو غبار است. و اکنون باید منابع مالی سد سازی در مدیریت مصرف و بهره‌وری از آب هزینه شود.

حجم تخصیص اعتبارات به بخش آب و خاک در دولت یازدهم در تاریخ کشاورزی کشور بی‌سابقه بود

وی به سابقه فعالیت‌های خود در بخش‌های مختلف کشور، از مرکز خدمات و مجری طرح آبیاری تحت فشار تا بخش خصوصی اشاره کرد و گفت: در چهار سال گذشته علی‌رغم وجود مشکلات عدیده کشور در تأمین منابع اعتباری و همچنین تحریم‌های ناجوان مردانه و تحمیلی، در بخش آب، هیچ دولتی به اندازه دولت یازدهم سرمایه‌گذاری نکرده و این حجم اعتبارات در تاریخ کشاورزی کشور بی‌سابقه بود. شایان توجه است بیش از 80 درصد اعتبارات وزارت کشاورزی در بخش آب و خاک و توسط این معاونت مدیریت می‌شود.

معاون آب و خاک افزود: از جمله این سرمایه‌گذاری‌ها، تخصیص 10 میلیارد دلار از اعتبارات صندوق توسعه ملی برای مهار و تنظیم آب‌های کشور، احداث شبکه‌های آبیاری و زهکشی اصلی و فرعی که بخشی از این اعتبارات به طرح‌های وزارت جهاد کشاورزی شامل پروژه‌های 550 هزار هکتاری احیای اراضی خوزستان و ایلام (یک و نیم میلیارد دلار)، پروژه 46 هزار هکتاری سیستان (500 میلیون دلار)، پروژه 220 هزار هکتار شبکه‌های مناطق غرب و گرمسیری کشور (پنج هزار میلیارد تومان) و... را می‌توان نام برد.

آبیاری میکرو، رویکرد اصلی وزارت جهاد کشاورزی

اکبری درخصوص انتقادهای وارده به سیستم‌های رو باز آبیاری طرح 550 هزار هکتاری نیز گفت: رویکرد وزارتخانه در طرح‌ها  به سمت آبیاری میکرو، سپس ماشین‌های آبیاری، بعد از آن سیستم‌های کلاسیک، روش‌های کم فشار و در مرحله نهایی کانال است. اما نوع سیستم آبیاری، را ما تعیین نمی‌کنیم بلکه شرایط و پارامترهای فنی و مهندسی برای ما مشخص می‌کند.

وی خبر خوشی درباره پروژه 220 هزار هکتاری (مناطق غرب و گرمسیری کشور) داد و گفت: در این پروژه 98.5 درصد از سیستم آبیاری تحت فشار و کم فشار استفاده شده است.

پروژه شاخص کشور

معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، پروژه 46 هزار هکتاری سیستان را جزو پروژه‌های شاخص در کشور دانست و افزود: در این پروژه از تأمین آب تا پای گیاه از سیستم لوله‌گذاری استفاده شده است. مضافاً این که زیر ساخت‌های این پروژه برای 200 هزار هکتار در حال انجام است. این پروژه پس از گذشت دو سال از آغاز عملیات حدود 40 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است و تا پایان امسال 20 هزار هکتار آن تحویل می‌شود. لازم به ذکر است در مرحله اول 400 میلیون دلار اعتبار بمنظور هزینه در طرح مذکور در اختیار وزارت جهاد کشاورزی و 100 میلیون دلار در اختیار وزارت نیرو قرار داده شده است که نیاز به 400 میلیون دلار دیگر نیز اعتبار دارد و در صورت تأمین سال آینده سال پایانی و خاتمه این طرح خواهد بود.

آب و محیط‌زیست، خط قرمز دولت

اکبری با توجه به وضعیت خوب اعتبارات آبیاری تحت فشار گفت اعتبارات سال جاری 3 هزار و 280 میلیارد تومان است. وی خاطر نشان شد: سال گذشته تعداد پروژه‌های اجرا شده و در دست اجرا بالغ بر 11 هزار و 800 پروژه بوده که این امر نشانگر توجه به پراکندگی، کوچک بودن پروژه‌ها و حجم عظیم تلاش همکاران آب و خاک در کشور می‌باشد، ایشان خاطر نشان کردند در برنامه ششم توسعه آب و محیط زیست خاص دیده شده است و در واقع خط قرمز دولت هستند.

نقش حاکمیتی آب و خاک  

وی اذعان کرد: استفاده علمی و مناسب از منابع آبی، موضوعی است که همه کارشناسان به آن اتفاق نظر دارند؛ و لازمه آن بهره ور کردن سیستم‌های آبیاری است. با این رویکرد در چهار سال گذشته بهره‌وری از 9/0 کیلوگرم در هر متر مکعب آب به 1.2 کیلوگرم بر متر مکعب رسیده است، که ارتقاء بهره‌وری بطور متوسط در بخش کشاورزی تا 2.5 کیلوگرم در متر مکعب امکان‌پذیر است.

معاون آب و خاک به عوامل دخیل در بهره‌وری اشاره کرد و افزود: ادوات کشاورزی، تهیه زمین، بذر، مبارزه با آفات و بیماری‌ها، کود و سم، استفاده از بذور اصلاح شده، مدیریت آبیاری، مسائل خاکورزی، برداشت، مدیریت منابع انسانی، سرمایه و... همه از مسائلی است که می‌تواند در بهره‌وری موثر باشد اما آب و خاک نقش حاکمیتی را در این میان داراست.

مدیریت آب، ضرورت حساس و تاریخی

اکبری، عبور از دوره پیش رو در زمینه آب را حساس خواند و گفت: اگر نقشه راه در اختیار نداشته باشیم در آینده با مشکل روبرو خواهیم شد به نحوی که نسل آینده نمی‌تواند در برطرف کردن این مشکل کار چندانی انجام دهد.

وی به وجود بیش از 350 هزار حلقه چاه غیرمجاز در کشور اشاره کرد و اظهار داشت: به نظر می‌رسد سالانه بالای 15 میلیارد متر مکعب آب از این طریق به غارت می‌رود که اگر مدیریت صورت می‌گرفت اوضاع آب بهتر بود.

معاون آب و خاک با تأکید بر ضرورت تعادل بخشی آب‌های زیرزمینی افزود: وزارت کشاورزی در کنار وزارت نیرو به منظور تعادل بخشی حضور دارد تا این مهم به سرانجام مطلوب برسد.

عقب ماندگی تاریخی تحویل حجمی آب

اکبری اعلام کرد، تحویل حجمی آب به بهره‌برداران از مشکلات تاریخی این بخش است که بایستی براساس تقاضا محوری انجام گیرد. و تحویل حجمی آب باید در انتهای شبکه‌های 2 یا ابتدای شبکه‌های 2 و 3 به بهره‌برداران صورت گیرد.

بنابراین برای تحقق این مهم، نیاز به ابزار اندازه‌گیری در کل شبکه‌های اصلی و فرعی می‌باشد که متأسفانه این مشکل در اغلب شبکه‌های ما وجود دارد ولی به‌ هرصورت باید این موضوع عملیاتی گردد که در رابطه با نحوه اجرائی کردن آن با وزارت نیرو برنامه‌هایی تدبیر شده است.

کارآئی روش نوین آبیاری

معاون آب و خاک حرکت به سمت آبیاری با روش‌های میکرو را الزامی دانست و گفت: به این منظور سال گذشته بیش از 30 هزار هکتار از اراضی زیر کشت گندم بصورت (تیپ Tape) قطره‌ای کاشته شد. در این روش در مناطقی رکورد بیش از 13 تن گندم در هکتار برداشت را شاهد بودیم.

اکبری همچنین به موارد ارزیابی موفقیت آمیز Tape در کاشت ذرت اشاره کرد و اظهار داشت: با این روش 100 تن ذرت علوفه‌ای در هکتار تولید شده است در حالی که میزان آب مصرفی در هکتار حدود چهار هزار متر مکعب گزارش شده است. که نشانگر کاهش مصرف است.

راستی آزمایی و ارزیابی شرکت‌های فعال در مهندسی آب و خاک

معاون آب و خاک، شرکت‌های فعال در زمینه مهندسی آب و خاک را 1200 شرکت برشمرد و افزود: هر ساله این شرکت‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و بر همین اساس درجه بندی می‌شوند و شرکت‌هایی که از توان مهندسی لازم برخوردار نیستند از لیست حذف می‌شوند که امسال بیش از 50 شرکت حذف شدند.

اکبری تصریح کرد: توان اجرایی سیستم‌های مدرن آبیاری در کشور، در حال حاضر حدود 500 هزار هکتار در سال است. و بالغ بر 95 درصد لوازم و تجهیزات مورد نیاز بخش آب و خاک در داخل کشور تولید می‌شود.

اجرای طرح سنجش میزان مصرف آب کشاورزی

وی به برنامه‌های در دست اجرای معاونت آب و خاک اشاره کرد و گفت: بروز کردن سند ملی آب یکی از این برنامه‌هاست که احتماًلا در اوایل دولت دوازدهم رو نمایی می‌شود. و برنامه دیگر طرح تعیین میزان مصرف آب کشاورزی در داخل مزرعه به صورت میدانی است که از سال گذشته شروع شده است.

معاون آب و خاک ادامه داد: موسسه تحقیقات فنی و مهندسی مسئول این طرح است و در 35 دشت کشور در مزارع گندم، برنج، ذرت و لوبیا بدون دخالت کشاورز یا توصیه وی، ابزار اندازه‌گیری قرار می‌دهیم، فقط آبی که مصرف می‌شود را اندازه گیری می‌کنیم و با این روش میزان مصرف آب هر محصول و راندمان آبیاری و بهره‌وری به دست می‌آید و با مقایسه در روش‌های مختلف مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. و در نهایت میزان کاهش یا افزایش مصرف در هر مزرعه مشخص و منجر به تصحیح مدیریت آبیاری و افزایش تولید محصول می‌شود.

مصرف آب در بخش کشاورزی کمتر از میزان اعلام شده است

اکبری آمار اعلام شده از سوی ارگان‌های رسمی و غیر رسمی درخصوص مصرف 90 درصد آب‌های کشور در بخش کشاورزی را نادرست دانست و اظهار داشت: بر اساس آمار وزارت نیرو در حال حاضر میزان آب موجود کشور حدود 104 میلیارد متر مکعب است که 10 میلیارد متر مکعب آن به منظور استفاده محیط‌زیست در نظر گرفته شده، حدود 11 میلیارد متر مکعب آب از استان‌های شمالی کشور به سمت دریا روانه می‌شود و علاوه بر آن حدود 6 میلیارد متر مکعب آب از استان‌های جنوبی به خلیج فارس می‌ریزد. سالانه 5 میلیارد متر مکعب آب نیز در شبکه‌های روباز و پشت سدها تبخیر می‌شود. آب صنعت و شرب نیز نزدیک به 6 میلیارد متر مکعب است و با محاسبه مقدار آبی که به منظور تولید برق در خارج از فصل رهاسازی می‌گردد جمعاً حدود 40 میلیارد متر مکعب از آب موجود در این گونه امور مصرف می‌شود و فقط 60 درصد مابقی آب موجود در بخش کشاورزی مورد مصرف قرار می‌گیرد.

مکانیزاسیون کمک حال بخش

اکبری مرکز مکانیزاسیون را نیز کمک حال معاونت دانست و ادامه داد: اگر شرکتی از مرکز تست مکانیزاسیون گواهی نداشته باشد حق فروش و تولید نخواهد داشت.

جشن روز جهانی خاک

وی از برگزاری جشن روز جهانی خاک در آذر ماه خبر داد و افزود: به کلیه استان‌ها ابلاغ شده تا جشن روز جهانی خاک را برگزار کنند و از معاون سازمان فائو نیز به منظور شرکت در این مراسم دعوت شده است.

هدیه زکات کمک به احیای قنات

وی با اشاره به جلسات خود با نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی اظهار داشت: معاونت آب و خاک پیشنهاد داد تا به منظور تأمین اعتبار احیای قنوات، از زکات دریافت شده کشاورزان که حرکتی عام المنفعه نیز است استفاده شود.

معاون آب و خاک بودجه امسال قنات را 66 میلیارد تومان (3 برابر سال گذشته) عنوان کرد و گفت با این همه این بودجه کافی نیست و بخشی از نیاز را پوشش می‌دهد.

خاک مورد توجه قرار می‌گیرد

وی در پایان این مصاحبه به گنجانده شدن امور خاک در برنامه ششم اشاره کرد و افزود: بر همین اساس سالانه 500 هزار هکتار بهبود و حاصلخیزی خاک انجام می‌گیرد. چرا که به طور متوسط 60 درصد خاک‌های کشور زیر نیم درصد مواد آلی دارند درحالی که باید این عدد بیش از 2 درصد باشد.

معاون آب و خاک به ضرورت تهیه نقشه مواد آلی در خاک‌های کشور تأکید و اظهار داشت: در صورت تزریق بودجه این نقشه می‌تواند بسیار موثر واقع شود به طوری که در مجمع جهانی خاک در محل سازمان فائو این پیشنهاد از سوی ایران ارائه شد و در حال حاضر دنیا این موضوع را در برنامه قرار داده است.

اکبری درخصوص عقد قرار داد با فائو نیز گفت: دو قرار داد با کشورهای خاور نزدیک و شمال آفریقا به منظور ارتقا بهره‌وری آب و پایداری منابع آب بسته شده است.



نظرخواهی درباره این مطلب



No Avatar

نویسنده این مطلب:

مهندس محمدرضا منصوریان