En   /  Tr
01 مهر 1396 - 23 Sep 2017

در فصول گرم سال، مگس در پرورش دام به يك نگراني و دغدغه تبديل مي‌شود. نگراني درباره‌ي مگس‌ها در پرورش گاو و اصولا دامداري، دلايل متعددي دارد كه با مسائل بهداشتي در دامداري در ارتباط است.

از جمله آسيب‌هايي كه مگس‌ها براي دامداري به‌همراه دارند اين است كه: موجب جراحات پستاني مي‌شوند و باكتري‌هاي عامل، چشم صورتي و ورم پستان را گسترش مي‌دهند.

همچنين باعث كاهش توليد شير روزانه و نيز سرعت رشد تليسه‌هاي جايگزين مي‌شوند كه به اين موارد، مسئله رفاه حيوانات با توجه به استرس‌هايي كه اين آفات از گزش ايجاد مي‌كنند و به طور كلي مزاحم هستند را نيز بايد اضافه نمود.

لذا اعمال راهكارهاي عملي در جهت مهار مگس‌ها در دامداري، امري مهم و ضروري است. در اين نوشتار سعي شده است تا ديد كلي براي مهار مگس بوجود آيد.

مهار موثر مگس به يك رويكرد جامع و برنامه‌ريزي خوب نياز دارد. قبل از رسيدن به بحث مديريت مهار مگس، بايد انواع مگس‌هاي مهم مربوط به دامداري را بشناسيد. درك چرخه‌ي زندگي مگس، كليد مهمي در مديريت و اعمال برنامه‌ي مهار مگس مي‌باشد.

عمده‌ترين مگس‌هاي مزاحم در پرورش گاو عبارتند از: مگس‌هاي خانگي، مگس‌هاي صورت، مگس‌هاي شاخ و مگس‌هاي اصطبل.

مگس خانگي: مگس خانگي چون ناقل باكتري‌ها، ويروس‌ها، تخم كرم‌ها و... مي‌باشد، مهار آن در پرورش دام اهميت دارد. اين‌ها حشراتي هستند كه خونخوار نيستند و در اغلب مناطق دامداري يافت مي‌شوند.

آن‌ها شرايط مرطوب و مواد آلي فاسد را براي تخم‌گذاري انتخاب مي‌كنند. از جمله‌ي اين مواد عبارتند از: كود، محل دفن زباله، كاه و يونجه‌ي آلوده به ادرار، سطل آشغال، لاشه‌ي حيوانات و... .

مگس صورت: اين آفات بدون گزش بوده و شبيه مگس خانگي هستند و در اطراف چشم‌ها، دهان و پاها يافت مي‌شوند. آن‌ها با ترشحات مخاطي و با استفاده از زبان برنده‌اي كه باعث سوزش مي‌شود، تغذيه مي‌كنند.

اين سوزش چشمي، منجر به چشم صورتي در بين حيوانات مي‌شود. مگس‌هاي صورت مدت زمان كوتاهي را در طول روز بر روي گاو هستند، كه اين مساله مهار آن‌ها را مشكل مي‌كند. تخم در كود تازه گذاشته مي‌شود.

مگس شاخ: اين‌ها حشراتي گزنده هستند كه روزانه 20 وعده خون مي‌خورند و جثه‌اي در حدود نصف مگس خانگي دارند. آن‌ها به تعداد بسيار زياد در عقب و دو طرف گاو، يافت مي‌شوند. آن‌ها در گرمترين اوقات روز به شكم مهاجرت مي‌كنند.

هنگام مشاهده‌ي اين مگس‌ها، شما خواهيد ديد كه سرشان پايين و نوك بالشان بالاست چرا كه نيش زده‌اند. تخم همانند مگس صورت در كود تازه گذاشته مي‌شود.

مگس اصطبل: اين‌ها نيز حشراتي گزنده هستند. به طور كلي نگراني در مورد اين مگس‌هاي گزشي، در گاوهايي كه با سيستم مرتع نگهداري مي‌شوند، بيشتر از گاوهايي است كه در سيستم بسته نگهداري مي‌شوند. لقب «مگس طوفان» نشان از اين واقعيت است كه آن‌ها در پايين ساق پاي گاو مشاهده مي‌شوند و زماني كه طوفان در حال نزديك شدن است، شايع‌تر مي‌شوند.

اين حشرات ظاهر مشابه با مگس خانگي داشته و انسان را نيز نيش مي‌زنند و در روز، به‌صورت دردناك، چند وعده خون مصرف مي‌كنند. تخم در مواد آلي‌اي گذاشته مي‌شود كه با خاك ارتباط دارد، به‌عنوان مثال يونجه‌ي فاسد در اطراف فيدرها و انبارها.

مهار عملي مگس: در نظر داشته باشيد كه حذف كامل مشكلات مگس امكان‌پذير نيست، اما مهار رشد جمعيت مگس، تعداد اين آفات را تا سطح قابل قبول، كاهش مي‌دهد كه دقت نظر بيشتري را مي‌طلبد. توجه داشته باشيد كه رعايت بهداشت، اولين و مؤثرترين راه مهار مگس‌ها مي‌باشد. مثالي براي رعايت بهداشت اين است كه، ترشحات زايماني گوساله را بلافاصله بعد از تولد، بشوييد و روزانه بستر گوساله‌ها را تميز نماييد. اين نكته را نيز مد نظر داشته باشيد كه آگاهانه عمل نماييد و روش‌هايي را بكار بگيريد كه به محصولات شما (اعم از كود، شير و...)، آسيبي وارد نشود.

سه نوع عمدهي مهار عملي مگس

 فيزيكي، بيولوژيكي و شيميايي.

البته بايد در نظر داشته باشيد با توجه به مشكل مقاومت به سموم، هرگونه اقدام كنترل شيميايي بايد با كنترل فيزيكي و بيولوژيكي همراه شود.

مديريت دقيق در مرگ و مير و بهداشت، به‌ويژه در اطراف مناطق زايشگاه، سيلوها، مخازن دانه، و انبار يونجه، بعلاوه‌ي دفع سريع و صحيح كود و فاضلاب دامداري، اعمال نماييد چرا كه به مهار اين آفات كمك مي‌كند.

مهار فيزيكي مگس، براي اماكن اداري در دامداري موثر بوده و در صورتي‌كه تعداد مگس‌هاي وارد شده كم باشد، مي‌توان با استفاده از روش‌هاي فيزيكي مانند مگس‌كش، كاغذ‌هاي چسبناك مخصوص مگس، تله‌ها يا طناب‌هاي آغشته به سم، مگس‌ها را از بين برد. ضمن اينكه مي‌توان با قرار دادن توري بر روي درب و پنجره‌ها‌، هواكش‌ها و ... از ورود مگس‌ها و ساير حشرات به داخل ساختمان، جلوگيري كرد.

همچنين برقراري جريان هوا در ورودي ساختمان‌ها و يا نصب پنكه يا دستگاه برقي مگس‌كش، در بالاي درب‌هاي ورودي، در كاهش مگس‌هاي ورودي موثر است.

مهار بيولوژيكي مگس: با استفاده از دشمنان طبيعي مگس در جهت كاهش جمعيت مگس صورت مي‌گيرد. كه عبارتند از:

پرنده‌ي مگس خوار: بسياري از گونه‌هاي پرنده، همچون پرنده آبي، پرستوي قرمز و پرستوي درختي از مگس‌ها تغذيه مي‌كنند.

هر كدام از اين پرندگان هر روز صدها مگس را مي‌گيرند و مي‌خورند. كه البته بستگي به افرادي دارد كه آشيانه‌هاي مناسب را براي آن‌ها تأمين كنند.

زنبور مگس خوار: زنبورهاي انگل (مگس خوار)، يكي ديگر از روش‌هاي مهار بيولوژيكي مگس هستند. لاروهاي اين زنبورها از جايگاه‌هاي عرضه‌ي توليدات زيست محيطي خريداري مي‌شوند. توجه داشته باشيد كه زنبورهاي كوچك بالغ، گاوها يا انسان‌ها را نيش نمي‌زنند.

ايستگاه‌هاي عبور الكترونيكي گاو: روش كنترل موثر ديگري هستند. گاو از يك تونل كوتاه عبور مي‌كند، چراغ‌هاي سياه، مگس‌ها را ترغيب مي‌كنند تا حيوان را ترك كنند و از پانل‌هاي شارژي الكتريكي عبور كنند و برق گرفته شده و كشته شوند.

در راستاي مطالب مربوط به مهار بيولوژيكي مگس، وجود مراكز عرضه و فروش و خدمات محصولات بيولوژيكي، يكي از مواردي است كه جاي خالي آن‌ها احساس مي‌شود و حمايت‌هاي سازمان‌هاي دولتي را مي‌طلبد چراكه مهار بيولوژيكي، آلودگي‌هاي زيست محيطي را براي دامداري به‌همراه ندارد.

مهار شيميايي مگس: كه توسط مواد شيميايي مختلف براي مراحل مختلف زندگي مگس، اعمال مي‌شود.

سم (آفت كش): كه در انواع مختلف براي مراحل مختلف زندگي مگس اعمال مي‌شود. اطمينان حاصل كنيد كه هر نوع سمي كه انتخاب مي‌كنيد، براي حيوانات شيرده قابل استفاده است. براي اثربخشي حداكثر، از مواد شيميايي‌ استفاده كنيد كه مرحله‌ي لارو مگس را از بين مي‌برند و با مواد شيميايي‌اي كه مگس‌هاي بالغ‌ را مي‌كشند، هم اثرند.

برچسب‌هاي گوش: كه آغشته به مواد شيميايي هستند، يك روش مهار مگس براي گاو هستند.

ساير روش‌هاي مهار شيميايي:

فوگرها (نوعي سمپاش)، علف‌كش‌ها.

• روش‌هاي مهار شيميايي، كمتر از روش‌هاي ديگر موثر هستند، كه عمدتا به دليل اين است كه مگس‌ها سريعا نسبت به سموم شيميايي مقاومت پيدا كرده و توسط آنزيم‌هاي خاص خود سموم را تجزيه مي‌كنند. البته با در نظر گرفتن مراحل زير، مشكلات مقاومت به سموم را مي‌توانيد كاهش دهيد:

• تمام دستور العمل‌هاي برچسب سم را بخوانيد و با دقت عمل نماييد.

• از تركيبي از روش‌هاي مهار فيزيكي، بيولوژيكي و شيميايي استفاده كنيد.

• اگر از برچسب‌هاي گوش استفاده مي‌نماييد، برچسب‌هاي گوشي كه كم اثر شده‌اند را تعويض نماييد.

• برچسب‌هاي گوش را در پايان فصل مگس، حذف نماييد.

• پي در پي مواد شيميايي مورد استفاده در فوگرها (سم‌پاش‌ها) و علف‌كش‌ها را بررسي و جايگزين نماييد.

در پايان بايد يادآور شد كه بهترين روش مهار مگس‌ها رعايت بهداشت و اهميت به تميزي است و حشره‌كش‌ها را به‌عنوان مكمل بكار ببريد.



نظرخواهی درباره این مطلب



No Avatar

نویسنده این مطلب:

دكتر صابر صابوني